Gespreid Leiderschap in het onderwijs - een kleine inkijk

26 sep

Gespreid Leiderschap in het onderwijs - een kleine inkijk

In hun werk als onderwijsonderzoekers bezoeken Frank Hulsbos en Stefan van Langevelde regelmatig scholen in het primair, voortgezet en beroepsonderwijs. "Ons onderzoek gaat altijd om de vraag hoe een werkomgeving in de school eruitziet die leidt tot verbetering en vernieuwing van het onderwijs en de schoolorganisatie. We zijn vooral benieuwd naar de manier waarop leiderschap in de school vorm krijgt".

 

Op 22 september is bij Kessels & Smit Publishers het boek Gespreid leiderschap in het onderwijs - Elkaar invloed gunnen voor vernieuwing uitgekomen. In dit boek werken, onder redactie van Frank en Stefan, diverse Nederlandse experts - zoals Joseph Kessels, Marco Snoek en Hartger Wassink - uit wat gespreid leiderschap is, welke spanningen het oproept met formeel leiderschap en welke condities in de school het mogelijk maken. Frank en Stefan geven in deze blog een kleine inkijk over wat gespreid leiderschap is:

 

Voorbeelden van gespreid leiderschap

"Veel mensen denken bij leiderschap aan daadkrachtige leiders met bijzondere kwaliteiten, die hen in staat stellen de kar te trekken. Leiderschap wordt ook vaak verbonden aan het leiderschap van formeel leidinggevenden, zoals de teamleider, de schoolleider of de bestuurder. De schoolleider heeft een visie en ‘zet de lijnen uit’, terwijl de ‘werkvloer’ zijn opdrachten uitvoert. En wanneer het spannend wordt, bijvoorbeeld in tijden van crisis, verwachten we van hem of haar heldere en uitvoerbare oplossingen.

 

Hoewel dit denkbeeld over leiderschap ook in het onderwijs nog altijd domineert, zien wij in de praktijk juist talrijke voorbeelden van gespreid leiderschap, waarin leiderschap een heel andere gedaante aanneemt. We geven drie voorbeelden.

  • Samen praktijkonderzoek doen - Een groepje leraren van een middelbare school voor praktijkonderwijs in Alphen aan den Rijn doet onderzoek naar factoren die de motivatie van leerlingen stimuleren. In het onderzoek neemt Henk, die beschikt over goede gesprekstechnieken, interviews af met leraren en leerlingen. De hele groep analyseert samen de interviews en omdat Peter goed kan schrijven, werkt hij een onderzoeksrapportage uit. De groep doet dat onder aanmoediging en met ondersteuning van schoolleider Femke. Het onderzoek leidt tot meer keuzeruimte in het curriculum, wat ten goede komt aan de motivatie van leerlingen. Bovendien ontdekt het team dat ook leraren te weinig keuzeruimte ervaren. Dat leidt tot een wijziging in de overlegstructuur, zodat collega’s gemotiveerder meedoen aan de teamvergaderingen.

 

  • Werken zonder teamleider - Docente Karin werkt bij een roc in Ede. Na het vertrek van haar teamleider wil zij verder: met haar team, maar zonder formeel leidinggevende. Ze krijgt toestemming van het college van bestuur om daarmee te experimenteren. In eerste instantie is het college bezorgd over de toekomst van het team. Karin verzamelt een aantal geïnteresseerde collega’s uit haar team; samen doen ze onderzoek naar de ontwikkeling van het team en de voordelen die de nieuwe situatie brengt. Zo weten zij het college van bestuur over de streep te trekken. Inmiddels begeleidt Karin ook andere teams van het roc naar meer zelfsturing.

 

  • Een school waar ook leerlingen invloed uitoefenen - Op de democratische school De Ruimte in Soest bouwen leraren en leerlingen samen aan het onderwijs op hun privéschool. Ze hebben een gelijkwaardige stem bij het bepalen van nieuwe initiatieven en de richting die de school op gaat. Onlangs hebben Thijs en Micha, twee jonge leerlingen, het initiatief genomen om een muziekstudio te bouwen. Daarmee kunnen zij onder schooltijd hun instrumenten bespelen zonder andere leerlingen te storen.


In deze voorbeelden is leiderschap niet alleen weggelegd voor de schoolleider, maar oefenen diverse collega’s invloed uit. Schoolleiders, leraren en soms ook leerlingen trekken samen op bij het oplossen van lastige vraagstukken. Ieder heeft daarbij invloed op basis van expertise en belangstelling.

 

Bronnen van inspiratie

Deze voorbeelden van gespreid leiderschap in de school inspireren ons. Leiderschap bestaat niet alleen uit de briljante ingevingen, het gedrag of de kenmerken van de schoolleider. Ook leraren kunnen leiden. Wie invloed uitoefent, kan per situatie verschillen, afhankelijk van de expertise die op dat moment nodig is. In de voorbeelden zien we dat leraren, zoals Henk, Peter en Karin, veel plezier beleven aan werkprocessen waarin zij wisselend leiderschap kunnen verwerven. Zij bundelen hun expertise en komen tot slimme oplossingen voor problemen."

 

Bij het nadenken over de vraag ‘Hoe breng ik gespreid leiderschap in de praktijk?’ kunnen schoolleiders of leraren tegen allerlei dilemma’s, vragen of belemmeringen aanlopen. Het boek Gespreid leiderschap in het onderwijs is geschreven voor leraren en schoolleiders die voor iedereen in de school ruimte willen scheppen om invloed uit te oefenen op het onderwijs. De onderzoeken en inzichten in dit boek helpen om in de praktijk handen en voeten te geven aan gespreid leiderschap. Je kan het boek in de webshop bestellen.

 


Andere interessante blogs op het thema “Publicaties” voor jou geselecteerd:


Aan het einde van de Nacht van de Imperfectie

7 feb

Door: Mieke Moor | Categorie: Inspiratie Publicaties
Aan het einde van de Nacht van de Imperfectie

In januari vond de boekpresentatie plaats van Imperfecte Adviseur . Tijdens De Imperfecte Nacht hebben de auteurs met een aantal genodigden onderzoek gedaan naar hun eigen imperfectie. Auteur Mieke Moor verzorgde het slotwoord: "Toen ik vorige week voor de laatste voorbereidingen voor deze...

Kleine stappen

5 feb

Kleine stappen

Grote stappen, gauw thuis. Kent u die uitdrukking nog? Ik moest daar laatst aan denken tijdens mijn hardlooptraining. Bij hardlopen is het namelijk de kunst om kleine stappen te maken en dan wel in een heel hoge frequentie. Grote stappen verbruiken veel energie en leiden...

De Imperfecte Nacht - de gewelfde poortjes naar de Ander

26 jan

De Imperfecte Nacht - de gewelfde poortjes naar de Ander

Bij een imperfect boek, hoort geen perfecte blog. [ In deze blog zal ik net... ] Van de week was de boekpresentatie van Imperfecte Adviseur. Tijdens De Imperfecte Nacht hebben we met een groep persoonlijk uitgenodigde gasten onderzoek gedaan naar onze eigen imperfectie. In deze...

Leren in, rond en voor het werk

23 jan

Leren in, rond en voor het werk

Leren in ons werk doen we vaak automatisch, zonder er bewust mee bezig te zijn: een nieuwe app uitproberen, van je collega afkijken hoe je een slimme deal moet sluiten of een door proberen ontdekken hoe je een heftruck met de juiste snelheid wegzet. ...

Leren in organisaties: werk waar je warm van wordt

21 dec

Leren in organisaties: werk waar je warm van wordt

Mariel Rondeel werd geinterviewd op pwnet.nl over het boek Opleidingskunde: "Het creëren van een lerende organisatie is niet de exclusieve taak van opleidingskundigen of de afdeling Leren en Ontwikkelen. Kennisdelen en kritisch kijken naar je eigen opvattingen over werk, moeten worden gedragen...

De impact van een leiderschapsprogramma

28 nov

De impact van een leiderschapsprogramma

Een leiderschapsprogramma ondersteunt managers in een grote internationale organisatie in hun ontwikkeling. In 2011 werd Kessels & Smit gevraagd om het programma te herontwerpen. In de afgelopen jaren ontvingen we veel positieve feedback van deelnemers en andere betrokkenen. We hadden echter nog geen compleet beeld...

Verdraaid

2 nov

Verdraaid

Op dit moment ben ik bij verschillende gemeentes aan de slag rondom ‘werken vanuit de bedoeling’. Het is bijzonder te merken dat dit echt leeft bij de mensen. De gesprekken zijn soms verhit. Er komen tal van voorbeelden langs over situaties die toch niet echt...

Je stinkende best doen

19 okt

Je stinkende best doen

Ik zit in het oude Luxor Theater bij de première van de voorstelling Beter van Maarten van der Weijden. Hij vertelt zijn levensverhaal. Of eigenlijk: twee verhalen die met elkaar verweven zijn. Het ene verhaal gaat over de leukemie die hij op jonge leeftijd heeft...
vorige
1 2 3 ... 17 18 19
volgende